Hà Nội trưa tháng 10 thật sự dìu dịu thu. Nắng đủ hanh hao vàng và gió đủ se se lạnh...
Phố Hàng Buồm.
Hà Nội kỷ niệm Ngày Giải phóng Thủ đô nên phố xá cờ hoa rực rỡ. Sắc đỏ của những lá cờ khiến lòng người như bồi hồi nhớ về những ngày 10 tháng 10 năm 1954, khi từng đoàn quân tiến về Thủ đô...
Và trong không gian tuyệt đẹp của Thủ đô, trong không gian tuyệt đẹp của mùa thu Hà Nội ấy, cùng nhẩn nha... tiến về phố Hàng Buồm.
Ba cung bậc của con phố...
Con phố chỉ dài chừng 300 m, gồm 127 số nhà cả thảy, đủ một vòng nhấn ga là cạn phố, thế nhưng cũng đủ có tới ba cung bậc cảm xúc dội vào lòng những du khách, cả trong và ngoài nước, đang thơ thẩn ngắm phố nơi đây. Những cung bậc dường như được tạo nên bởi những đặc trưng riêng của nghề, của người và của cảnh... Nếu rẽ vào Hàng Buồm từ ngã tư Hàng Đường, Hàng Ngang và Lãn Ông; sẽ thấy một Hàng Buồm thật ngọt ngào với la liệt những hàng bánh kẹo. Kẹo đủ màu sắc, đựng trong lọ nhựa, lọ thủy tinh thật là vui mắt. Rồi những chai hương liệu, nguyên liệu để chế biến đồ uống, cocktail, cũng đủ cả sắc xanh non của hương ổi, sắc đỏ sirô của hương dâu, sắc vàng chanh của hương cam... Tất cả tạo nên một Hàng Buồm phố bánh kẹo trong tâm thức rất nhiều người dân Hà Nội cũng như dân tứ xứ về đây, mỗi khi đến dịp xuân về, Tết đến.
Ồn ào và sôi nổi, ngọt ngào và đa sắc là thế; rồi bỗng như hẫng nhẹ một chút, cái đoạn phố Hàng Buồm cắt từ Tạ Hiền tới Hàng Giầy, ô kìa, đột nhiên "dịu" hơn hẳn. Vẫn hàng và quán thôi, bởi làm một cuộc "khảo sát" nhỏ, thì trừ gần chục số nhà là các cơ quan nhà nước như phòng thuế, trụ sở công an, trụ sở Hội Văn học nghệ thuật Hà Nội (19 Hàng Buồm), hoặc là di tích lịch sử như đền Bạch Mã (76 Hàng Buồm), Trung tâm thông tin phố cổ Hà Nội (28 Hàng Buồm)... còn thì nhà nào ở phố này cũng kinh doanh cả, không bánh kẹo thì quần áo, không phải quán cà phê thì cũng là khách sạn cho người nước ngoài thuê, rồi trung tâm du lịch với đủ cả bán vé máy bay, đặt tour, lo phòng nghỉ... từ A-Z. Thế nhưng, rõ ràng cái đoạn phố này (từ số nhà 43-79 Hàng Buồm bên số lẻ, và từ 40-78 bên phố chẵn) vẫn bình yên hơn hẳn, thanh vắng hơn hẳn. Có lẽ bởi sự bình yên của hàng cây hai bên đường đã khiến phố bình yên hơn. Cả phố Hàng Buồm, đây là đoạn nhiều cây nhất, cây xanh nhất và cây sum xuê nhất. Những cây bàng mùa này lá đã đủ chớm vàng, rồi chớm đỏ như trong câu ca của nhạc sĩ tài danh họ Trịnh "cây cơm nguội vàng, cây bàng lá đỏ...", sà tán thấp che nguyên cả vài số nhà, khiến phố thật hiền và thật trầm lắng. Dù xe máy vẫn rào rào qua, dù người vẫn đông và nhịp sống vẫn không hề ngừng nghỉ... Và cũng còn một lẽ nữa, khiến đoạn phố này bình yên như vậy, đó là bóng dáng những du khách nước ngoài, với cuốn hướng dẫn trên tay, thêm cái ba lô nặng vai nữa, đang nhẩn nha ngắm phố, dạo phố, đang ngó nghiêng trước ngôi đền Bạch Mã nổi tiếng, một trong Tứ trấn xưa của Hà Nội, cũng là nơi thờ thần Long Đỗ (Tô Lịch giang thần) - Thành hoàng của Hà Nội xưa...
Và, cung bậc thứ ba, có lẽ ít ỏi vô cùng, và có lẽ nếu vô tình một chút, vội vàng một chút khi đi qua, ta sẽ có thể dễ dàng bỏ qua một Hàng Buồm ấy: Một Hàng Buồm chỉ của một vài căn nhà đầu tiên của phố, bên phía số lẻ, ngay đầu phía giáp với Mã Mây và Đào Duy Từ. Một Hàng Buồm đúng nguyên cái "chất" của phố cổ Hà Nội xưa, cũng là điều mà người ta thèm thấy khi đến phố cổ của Hà Nội nay, thanh bình lạ lùng với những căn nhà nguyên kiến trúc cũ, với quán nước nhỏ xíu nép dưới gốc cây cơm nguội thì phải, thêm một chút mùi thơm lừng xèo xèo của món bún chả nhà nào làm để đón "Tết Độc lập" của Thủ đô...
Có người nhắc ơ kìa đã nói Hàng Buồm thì không được quên hàng thịt quay Vạn Thành (108 Hàng Buồm) nổi tiếng với món lưỡi quay, thịt lợn sữa quay "miễn chê", không thể quên bít tết ông Lợi 51 Hàng Buồm đi sâu vào ngõ, hay món phở xào bắp bò Hàng Buồm chỉ bán về tối tại vỉa hè 11 Hàng Buồm, ngay cạnh bar Dragonfly... Quả là sẽ thiếu nếu quên nhắc tới ẩm thực phố Hàng Buồm, cái con phố tối về nghi ngút khói thơm của hàng loạt hàng phở xào nhộn nhạo.
Sự giao thoa của một ngày xưa...
Hàng Buồm xưa là đất của phường Hà Khẩu. Khởi thủy là thôn xã Việt Nam, cư dân ở đây sát bên sông Nhị và trên bờ sông Tô Lịch hầu hết sống bằng nghề liên quan đến sông nước. Người dân phường Hà Khẩu mua nhiều nguyên liệu cói của thuyền buôn Sơn Nam Hạ để đan thành các sản phẩm cói như bị, giỏ, chiếu, buồm. Ngoài ra còn có một sản phẩm rất "đặc trưng" là thứ mành mành buồm cũng đan bằng cói, có nẹp tre, loại mà những nhà có người mắc bệnh đậu mùa mua về che vào cửa. Chính vì thế mà phố có tên là Hàng Buồm.
Nhiều người dân phố Hàng Buồm bảo, phố giờ có thể không còn bóng dáng nào của con phố Hoa kiều xưa, nhưng nói thật cái phảng phất trong kiến trúc, kể cả trong vài quán xá... thì vẫn có. Là thế, thời xưa đây là phường Diên Hưng và là con phố của Hoa kiều, theo quy định của triều đình phong kiến thời đó về luật lệ cư trú và địa điểm cư trú cho người nước ngoài (chủ yếu là Hoa kiều).
Con phố người Hoa này, sách "Dư địa chí" của Nguyễn Trãi gọi là phường Đường Nhân (phố người Tàu) bán áo diệp. "Đại Nam nhất thống chí" gọi là phố Việt Đông. Như vậy Hàng Buồm ban đầu chưa phải là nơi tập trung của Hoa kiều, mà họ ở phố Việt Đông (nay là Hàng Ngang) rồi ở lan sang mấy phố chung quanh đó như Hàng Bồ, phố Phúc Kiến (Lãn Ông), rồi mới đến Hàng Buồm. Nghề sở trường của họ là buôn bán, mà Hà Khẩu (tên cũ là Giang Khẩu) lại có vị trí "trên bến dưới thuyền" thuận lợi cho việc trao đổi hàng hóa với các địa phương, nên đã trở thành khu vực cư trú chính của họ. Theo các nhà nghiên cứu, có thể sự có mặt của Hoa thương ở Hàng Buồm rất sớm và phố này bắt đầu thành một phố Tàu có lẽ từ thế kỷ thứ 19. Khu người Tàu ở Hàng Ngang - Hàng Buồm thời đó có cổng dựng chắc chắn ở đầu phố, có người canh gác ban đêm, rất riêng rẽ và độc lập. Hoa kiều còn lập cả Hội quán Quảng Đông ở phố này. Thời đó, người Việt Nam gốc trong phố phải dọn nhà dần sang phố khác ở, nhượng lại cho Hoa kiều có nhiều điều kiện kinh tế hơn.
Trong những ngày đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp, Hàng Buồm nằm ở trung tâm Liên khu I, do Ủy ban kháng chiến liên khu cho phép nên đây là khu phố duy nhất của Hà Nội thời ấy hoạt động nhộn nhịp như thời bình. Bắt đầu từ năm 1954, phố được lấy lại tên Hàng Buồm (tên thời Pháp là Rue des Voiles), và tên này giữ tới tận hôm nay.
Tuyết Anh
Bài 4: Phố Hàng Bồ
No comments:
Post a Comment